Arhitektura postojanosti – akademik Zlatko Ugljen

Arhitektura u Bosni i Hercegovini ne bi sigurno danas izgledala isto bez bogatog opusa profesora Ugljena, jednog od najpoznatijih i sigurno najplodonosnijeg arhitekte bivše Jugoslavije. Svojim opsežnim stvaralaštvom na prostoru BiH, u širokom domenu od objekata turističke, rekreativne, reprezentativne i sakralne namene do spomenika, enterijera i primenjenog dizajna, arhitekt Zlatko Ugljen dao je poseban doprinos prepoznatljivom odnosu prema bosanskohercegovačkom kontekstu i tradiciji, kroz ideju univerzalne modernosti i traganje za transcendentnim.

Ugljenov opus sledi kreativnu liniju na kojoj je generisan modernistički vokabular arhitektonskih oblika, bez upadanja u zamku modernističkog manirizma i dogmatske primene modernističke sintakse, ističe Stane Bernik, ugledni slovenački istoričar umetnosti i autor monografije Arhitekt Zlatko Ugljen.

Nakon bogatog dela njegovog profesora Juraja Najdharta, đaka i saradnika Le Korbizjea, pionira arhitekture bosanskohercegovačke moderne, Ugljen je nastavio rad tražeći uporište u bogatstvu tradicionalnih modelâ, volumenâ, elemenatâ i materijalâ, stvarajući uvek novi doživljaj kao esenciju, osećaj duboke tradicije (izvornosti), pretočenu u novu graditeljsku pojavnost – neponovljivu atmosferu volumenâ, svetla i prostorâ, kako kaže Bernik – arhitekturu postojanosti.

Među Ugljenovim najpoznatijim i najlepšim izvedenim objektima ističu se: Šerefudinova bijela džamija u Visokom (1969-79), za koju je 1983. godine dobio prestižnu međunarodnu nagradu za arhitekturu “Aga Khan” i koja je ušla u gotovo sve enciklopedije savremene arhitekture; zgrada pošte u Visokom (1968-70), sa impozantnom skulpturom Dušana Džamonje ispred glavnog ulaza; Narodno pozorište u Zenici (1974), koautor akademik J. Finci, za koje su dobili prestižnu Borbinu Savezna nagrada za arhitekturu 1978. godine; hotel „Visoko“ u Visokom (1971-74); hotel „Ruža“ u Mostaru (1974-75); hotel „Bregava“ u Stocu (1973-79); rezidencija „Izvršnog vijeća SR BiH“ na Tjentištu (1977-78); rezidencija predsednika Predsjedništva SR BiH u Sarajevu – danas Libijski konzulat (1976-78); katolička crkva Sv. Petra i Pavla apostolâ sa samostanom u Tuzli (1977 projekat, još u izgradnji); gradski hotel „Kalin“ u Bugojnu (1979-83); rezidencija Predsjednika SFRJ na Gorici u Bugojnu (1978-79); planinski hotel „Vučko“ na Jahorini (1983); džamija Behram-begove medrese u Tuzli (1996-2000); spomen-dom Hasan Kafije Pruščaka u Pruscu (1998-2002); Dom umirovljenih svećenika mostarske biskupije u Mostaru (1989-2004); Katolička crkva Sv. Marka na Plehanu (1993), koautor Nina Ugljen – Ademović; katolička crkva Gospe od anđela u Zabilju, Bila (2004-2009); upravna zgrada Rijaseta islamske zajednice BiH, Sarajevo (2007, u realizaciji), koautori H. Dropić i Nina Ugljen – Ademović.

U podjednako uspešnom projektovanju katoličkih crkava i islamskih bogomolja, Ugljen je pronašao specifičnu duhovnu percepciju i kako sam ističe relaksirajuće traganje za transcendentnim. Ova sfera mu je omogućila širi horizont, manje nametanje uobičajenog i egzaktnog. Kada je 1983. godine Aga Khanova mreža dodelila nagradu za Šerfudinovu bijelu džamiju u Visokom, uvrstila je ovu džamiju u jednu od najvrednijih savremenih džamija izgrađenih u Bosni i Hercegovini. Arhitekt Zlatko Ugljen tom prilikom je pohvaljen za majstorsko spajanje savremenih uticaja, kao što je Le Korbizijeova Ronchamp katedrala, i tradicionalnih osmanlijskih elemenata. U atlasu savremene sakralne arhitekture Sakralbau Rudolfa Stegersa, objavljenom u Nemačkoj 2008. godine, Ugljen je uvršten među najznačajnije autore sakralnih objekata u svetu.

Projektujući tako naizmenično, a katkad i paralelno, sveto i profano, svetišta i svratišta, kako to opisuje Ivan Lovrenović (Oris, 71/2011), Zlatko Ugljen je na svojim objektima ostvario ono najteže – specifičan osećaj za sintezu, prilagođavanje podneblju i mentalitetu, nameni i korisniku, boji i materijalu, povezujući svoj opus u jedan jedinstven doživljaj. Vodeći se idejom da iz dobrog starog treba da isklija dobro novo, Ugljen je nastojao da iz baštine izvuče poruke za razumevanje tradicije u duhu unutrašnje vitalnosti. A gde toga nije bilo, bavio se univerzalnim pristupom, imperativima vremena.

Njegov senzibilitet za postojane strukture volumenâ, kombinaciju toplih i hladnih materijala, njegov jedinstven način oblikovanja prostora svetlom, gradacija svetla, te upotreba beline kao gradivne komponente, retka su pojava u delima svetskih arhitekata. Arhitektura Zlatka Ugljena dolazi iznutra, osvaja svojom izuzetnom estetičnošću, te čini sazvučje objekta i prostora gde se nalazi. Drvo u njegovoj arhitekturi i ljubav prema tom plemenitom materijalu, rezultat su duboke izvorne osećajnosti ka lokalnoj graditeljskoj tradiciji te rafinirani odjeci finske i japanske drvene arhitekture.

Događaji minulog rata i dugogodišnji režim tranzicije uništili su neka od Ugljenovih najlepših ostvarenja i time narušili kontinuitet duha i vremena arhitekture jednog perioda, jednog podneblja i naroda koji je protkan svojom različitošću i povezan svojim izvornim identitetom. Upravo taj kontinuitet danas je teško ostvariti i zadržati, ali akademik Zlatko Ugljen je znao i umeo sačuvati podsticajnu i stvaralačku energiju pretočenu u stalno traganje za arhitekturom postojanosti. Izgubivši vezu i kontinuitet sa vremenom, prostorom i osećanjima, od pojedinca do celog društva, izgubili smo osećaj za ljude koji su nam darovali svoj stvaralački credo. Jedan od njih je arhitekt Zlatko Ugljen.

Tekst: Nebojša Antešević
Ilustracije: ljubaznošću akademika Zlatka Ugljena i doc. dr Nine Ugljen – Ademović

Skica za svetilište Sv. Ive na Plehanu (BiH)

Zlatko Ugljen rođen je 1929. u Mostaru. Diplomirao je 1958. godine na Arhitektonskom odseku Tehničkog fakulteta u Sarajevu, gde je dugogodišnji nastavnik; od 2001. godine je profesor emeritus Arhitektonskog fakulteta i Akademije likovnih umjetnosti u Sarajevu. Redovni je član Akademije nauka i umjetnosti BiH, dopisni član Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti, te Slovenske akademije znanosti in umetnosti. Projektovao je preko dvesta građevina, među kojima su mnoge realizovane u duhu totalnog dizajna.
Izložbeni paviljon Sarajevo, 1970, skica

Izložbeni paviljon Sarajevo, 1970, skica

Izložbeni paviljon Sarajevo, 1970, idejna maketa

Katolička katedrala, Mostar, 1972, idejna maketa

Džamija Behrambegove medrese, enterijer


Širi dalje
Srodni sadržaji

Uključi se u diskusiju
Dosadašnji komentari (0)

Ili se uloguj:


*Komentari se pregledaju pre objavljivanja