cover

Prostor, struktura, arhitektura

Arhitektura nije ništa drugo do poredak, raspored, lepa spoljašnjost, međusobna srazmernost delova, skladnost i raspodela.
Michelangelo Buonarroti
(Iz pisma papi Pavlu III, Rim 1544; Mikelanđelo, Pisma, Gradac 2004, 46.)

Retke su danas urbane sredine u Srbiji, posebno manje lokalne samouprave, u kojima je zastupljeno više kulturnih aktivnosti, gde uspevaju da opstanu kulturno-umetničke i stručne ustanove i udruženja, oslonjeni neretko na sopstvene inicijative i entuzijazam, ili gde postoje mogućnosti da se valjano deluje u okvirima svoje delatnosti. Primer takvog urbanog ambijenta je zasigurno grad Valjevo; mesto iz koga pored niza istaknutih ličnosti potiču i brojni arhitekti, koji su posle školovanja u Beogradu, neretko ostajali da žive i rade na bliskoj relaciji sa glavnim gradom. U Valjevu već dvadesetak godina deluje i Udruženje arhitekata Valjeva, osnovano s ciljem unapređenja arhitektonske profesije i afirmisanja arhitektonskih vrednosti, što bi, u ovdašnjim uslovima arhitektonske prakse na lokalnom nivou, trebalo prvenstveno da ima vidan uticaj na poboljšanje građene sredine.

Upravo se u manjim gradskim sredinama ponajviše ispoljava nedostatak kvaliteta i kulture građenja, bilo da se radi o stambenim naseljima ili centralnim gradskim zonama, privatnim investicijama ili javnim ulaganjima. Ali na kvalitet građene sredine ne utiču samo finansijski i regulatorni aspekti. Arhitektonska kultura proističe pre sve iz odnosa arhitekte prema okruženju i projektantskom zadatku, na čemu smelo istrajava autorski par, valjevka Grozdana Šišović i Dejan Milanović, osnivači beogradskog arhitektonskog studia Re:a.c.t. Svoju autorsku autonomnost su pokazali i na prvom realizovanom projektu u Valjevu – školi srpskog jezika i kulture sa hostelom, odnosno smeštajem za polaznike kurseva, među kojima su mahom strani studenti slavistike, potomci naših iseljenika i stranci nastanjeni u Srbiji.

Škola je smeštana u širem rejonu centra Valjeva, na uskoj i nagnutoj parceli jednog od obodnih gradskih brda, s prostranim vizurama ka urbanom tkivu i kolubarskom predelu, što je osim specifičnosti namene vidno uticalo na arhitektonski koncept, zasnovan na gradacijskom nizanju planova shodno funkciji i topografskim karakteristikama terena. Računajući na uslove i mogućnosti realizacije, koje podrazumevaju lokalne tehnike izgradnje, prosečni standard primenjenih materijala, opreme i zanatskog umeća, autori su posegli za bazičnim postupcima strukturalnog modelovanja, poput udvajanja, razdvajanja, rotiranja ili grupisanja volumena, stvarajući tako arhitektonski okvir za raspored prostornih situacija. Stoga manifestacija arhitekture nastaje iz strukture, dok forma objekta, kako ističu projektanti, stoji u službi artikulacije prostora škole.

Udvajanjem međusobno srazmernih volumena usaglašenog estetskog izraza, povezanih crnom čeličnom stepenišnom konstrukcijom zastakljenog krova i prozorskih ramova, postignuto je vešto uklapanje u kompoziciju naselja porodičnih kuća. Diskretna parafraza okolnog stambenog graditeljstva takođe je primetna u kosini krovnog parapeta na prednjem delu objekta koji vizuelno spaja bele volumene različitih visinâ. Urbanističke osobenosti lokacije prenete su i na likovnost arhitekture, pa je susretljivost uličnog fronta predstavljena otvorenošću glavne fasade kao kolažem staklenih površina i pomičnih sivih panela, na kojima se mogu povremeno izložiti informacije o aktivnostima škole, poput kakvog ekrana okrenutog gradu; u odnosu na intimni ambijent dvorišta gde je izrazito kubični volumen sa naglašeno većim prozorima uronjen u zelenilo bašte i drveća.

Oblikovnu jednostavnost i slojevitost prostorno-funkcionalne organizacije prati dinamičan tok kretanja što čini da se kuća i okruženje sagledavaju u sekvencama. Pristupno stepenište, akcentovano betonskim podzidom, vodi do bočnog ulaza, odakle se kretanje usmerava ka dvorištu i učionicama u prizemlju, ili preko središnjeg stepeništa ka smeštajnim prostorima u gornjim etažama, s ishodištem na dve krovne terase i potpunim otvaranjem vidika. Terase, pokrivene belim terrazzom i povezane stepeništem, nadopunjuju skučenost dvorišta, te zavisno od orijentacije, namenjene su za edukativni rad, druženje i odmor. Estetska harmoničnost daje arhitekturi škole posebnu modernističku notu, upotpunjenu svedenom materijalizacijom i suptilno stilizovanim krovnim ogradama koje zaobljenim i lučnim oblicima okrunjuju arhitektonski purizam.

Saglasno koncepciji škole projektovani su i segmenti partera, čime je omogućeno prostiranje arhitekture i funkcija škole na delove parcele. S obzirom da se edukativne aktivnosti škole odvijaju u više formi grupnog i individualnog rada, arhitekti su predvideli mogućnost proširenja dela radnog prostora u prizemlju otvaranjem zidne staklene pregrade; a zbog usmerenosti ovih učionica prema malom dvorišnom platou, nadovezanog drvenim tribinama na zadnju baštu, korisnicima stoji na raspolaganju niz prostornih i funkcionalnih opcija, poput delovanja u zatvorenim i otvorenim učionicama, u dvorištu ili na travi pod krošnjama drveća (za učenje, diskusije, prezentacije, sastanke, letnji bioskop i dr.). Na spratnim etažama ove jedinstvene škole u Srbiji projektovane su tri smeštajne jedinice sa dva dupleksa, čija organizacija obuhvata manje sobe i zajedničke prostorije za boravak.

Škola srpskog jezika i kulture u Valjevu, za čiju realizaciju su autori dobili nagradu u kategoriji ‘Arhitektura’ na 38. Salonu arhitekture u Beogradu, predstavlja primer savremene istraživačke prakse protkane stvaralačkom inovativnošću. Moglo bi se ustvrditi da ovaj projekat idejno sledi filozofsku premisu strukturalističkih građevina kompozitne fizičke strukture, po kojoj oblici i prostori treba da budu mesta koja podstiču socijalne odnose, jer se struktura gradivnih elemenata i funkcija smatra važnijom od forme i ne može se izdvojiti bez međusobnog odnosa i značenja. Arhitekti svoj dosadašnji rad temelje na projektantskim veštinama, promišljajući arhitektonski prostor uz šire razumevanje kulturoloških i ekonomskih uslova, što ujedno formira metodološki i intuitivni impuls koji se potom odražava na iskrenost arhitekture i kvalitet prostorne strukture.

Nebojša Antešević
Faktografija
ObjekatHous*e L: Škola srpskog jezika i kulture + hostel
MestoValjevo (Srbija)
ProgramObrazovanje/kultura
/smeštaj
PovršinaParcela: 482 m²
objekat: 658,87 m²
Godina2016.
KlijentRadionica za srpski jezik i kulturu, Beograd
AutorRE:A.C.T
Autori: Grozdana Šišović i Dejan Milanović
Saradnici: Zorica Međo, Nikola Milanović, Aleksandra Kresoja, Marija Strajnić, Aleksandra Bogdanović, Aleksandra Mihajlović, Hristina Stojanović, Luka Jovićević, Ivana Jevremović, Vukša Marvučić, Maja Morosan, Milos Kostić
FotografijaRelja Ivanić


Arhitektica Grozdana Šišović na terasi škole za srpski jezik i kulturu u Valjevu (2016). Foto: Re:a.c.t

Arhitektica Grozdana Šišović na terasi škole za srpski jezik i kulturu u Valjevu (2016). Foto: Re:a.c.t

Arhitekta Milan Zloković na terasi vile „Kaja“ na Neimaru u Beogradu (1928). Izvor: Slike starog Beograda 1850-1960. www.skyscrapercity.com

Arhitekta Milan Zloković na terasi vile „Kaja“ na Neimaru u Beogradu (1928). Izvor: Slike starog Beograda 1850-1960. www.skyscrapercity.com

Pogled na školu i okruženje. Foto: Re:a.c.t

Pogled na školu i okruženje. Foto: Re:a.c.t

Hous*e L: Škola srpskog jezika i kulture + hostel, Valjevo, Studio Re:a.c.t, Fotografija: Relja Ivanić

Ulična fasada. Fotografija: Relja Ivanić


Širi dalje
Srodni sadržaji

Uključi se u diskusiju
Dosadašnji komentari (0)

Ili se uloguj:


*Komentari se pregledaju pre objavljivanja