Trg Ispraćaja / fotografija Relja Ivanić

Prostor konačnosti – između mesta i nadmesta

Groblje, arhitektonsko mesto, baš kao druga javna mesta, u stanju je da stvori volju i uspomenu na grad
Aldo Rosi

Memorijalna arhitektura u istoriji čovečanstva predstavlja, nakon stambene arhitekture, najstariji oblik graditeljske delatnosti. Neizostavan, a često i najvažniji deo arhitekture drevnih civilizacija, ona je gradila materijalnu vezu između ovozemaljskog čoveka i božanskog (ili mitskog) kulta. Kroz istoriju, memorijalna arhitektura imala je različite oblike, društveni značaj i ideološku pozadinu. Posebno tokom XX veka, memorijalna arhitektura dobija nova značenja i arhitektonske mogućnosti, koje su pratile društveni i kulturni razvoj.

U sve većem pijetetu prema umrlim i njihovom večnom počivalištu, raslo je i interesovanje arhitekata za nova prostorna i estetska promišljanja, posebno gradskih groblja, koja su često imala zahtevna urbanističko-arhitektonska rešenja i slikovite ambijente pejzažne arhitekture. Nakon velikih ratnih stradanja u XX veku, groblja i memorijali postaju važna mesta nacionalnog sećanja.

U Srbiji dosta kasno i tek sporadično dolazi do inicijativâ za izgradnju novih, ili uređenja postojećih gradskih groblja (osim u najvećim gradovima), što jasno ukazuje na loše materijalne mogućnosti s jedne strane, pri čemu uspomena na mrtve ostaje društveno marginalizovana; te jakog i sveprisutnog običajno-tredicionalnog odnosa prema kultu mrtvih s druge strane, tako da društveno-kulturološki kontekst često odbacuje savremena projektantska rešenja memorijalne arhitekture.

Od deset gradskih groblja u Beogradu, Novo Bežanijsko groblje je jedno od najvećih, za koje je 2003. godine bio raspisan konkurs za idejno urbanističko-arhitektonsko rešenje Trga ispraćaja sa pratećim sadržajima, od strane Direkcije za građevinsko zemljište i izgradnju Beograda, Društva arhitekata Beograda i Društva urbanista Beograda. Prvu nagradu je osvojio rad arhitekata Jelene i Dejana Miletića (Arhitekti Miletić) iz Beograda. Do izgradnje i završetka ovog projekta prošla je cela jedna decenija, što se u našoj sredini neretko dešava sa započetim projektima i konkursima, koji čekajući na realizaciju postaju anahroni i samim autorima.

Osnovna koncepcija pristupnog memorijalnog prostora Novog Bežanijskog groblja zasnovana je na poluatrijumski formiranom komemorativnom trgu, sa trostrano izgrađenom kontinualnom strukturom u vidu objekta sa pratećim i pomoćnim sadržajima, kapelama, te tremovima, kolonadama i poluotvorenim prostorima. Na ovaj način formiran je introvertan centralni prostor trga koji je orijentisan ka kompleksu groblja u pozadini, uspostavljajući vizuelne i simboličke veze između spoljašnjeg i unutrašnjeg, otvorenog i zatvorenog prostora, između mesta poslednjeg ispraćaja i trajnog počivališta.

Ideju otvorenog prostora, oivičenu kamenom strukturom, autori su preneli i na nivo bočnog sakralnog segmenta, tako da svaka kapela ima svoj mali atrijum, kao mesto kontemplacije između ravnih kamenih površina i niskog zelenila. Sa druge strane, bočna kolonada, u nepravilnom ritmu stubova i stubaca, simboliše put ovozemaljskog života ka konačnom. U skladu sa svojom namenom i karakteristikama lokacije, prostor Trga ispraćaja odaje utisak jednostavnosti, smirenosti i umerenosti.

Ovakvim konceptom omogućena je kvalitetna i komforna funkcionalna shema sadržaja planiranih u objektu, u odnosu na postavljenu prostornu organizaciju i prostor trga, sa funkcijama u neposrednom okruženju. Jasno su naznačene tri funkcionalne i prostorne zone obodne strukture trga: ulazna zona sa administrativnim i uslužnim funkcijama, bočno krilo sa kapelama i pomoćnim prostorima i kolonada kao prostorni omotač i zona kretanja. Svi pravci i tokovi različitih vrsta kretanja, u ispraćaju preminulih i u pešačkom kretanju ka alejama groblja, jasno su usklađeni.

Utisak monumentalnosti čitavog komleksa, prožet oskudnošću, melanholijom i prolaznošću, postignut je upotrebom stroge osnovne geometrije, upotrebom arhitrava kao elementa klasičnog jezika arhitekture, te materijalizacijom, gde dominira kamen peščar, uspostavljajući tako oblikovne i duhovne veze sa drevnom egipatskom i vizantijskom tradicijom.

Zbog dugog perioda realizacije i verovatno ograničenih materijalnih sredstava, svi aspekti na projektu za Novo Bežanijsko groblje nisu u potpunosti usklađeni: planirano zelenilo na centralnom trgu još nije u celosti realizovano, postavljene klupe su deo tipskog uličnog mobilijara, dok upotrebljeni aluminijumski prozori i vrata na obodnim objektima vizuelno dominiraju i estetski narušavaju svedeni izgled i karakter ovih struktura.

Iako ovaj projekat ne donosi novine u promišljanju memorijalne arhitekture, već asimilira najznačajnije oblikovne i estetske karakteristike takve arhitekture iz prošlosti ili preuzima poznate oblikovne citate, spajajući ih sa savremenim funkcionalnim rešenjima, on daje vidan doprinos domaćoj arhitekturi, posebno onoj memorijalnog karaktera i namene.

Nebojša Antešević
Faktografija
ObjekatTrg ispraćaja na Novom Bežanijskom groblju
MestoBeograd (Srbija)
ProgramKomemorativni trg sa pratećim uslužnim i pomoćnim sadržajima
Godina2011.
PovršinaParter: 3.500 m²; Objekat: 2.000 m²
AutorArhitekti Miletić / Jelena Miletić, Dejan Miletić
FotografijeRelja Ivanić


Trg Ispraćaja / fotografija Relja Ivanić
Trg Ispraćaja / fotografija Relja Ivanić
Trg Ispraćaja / fotografija Relja Ivanić
Trg Ispraćaja / fotografija Relja Ivanić



Širi dalje
Srodni sadržaji

Uključi se u diskusiju
Dosadašnji komentari (0)

Ili se uloguj:


*Komentari se pregledaju pre objavljivanja