Centar za posetioce
Lepenski Vir

Nalazište Lepenski Vir je jedinstvena kulturno-istorijska, ambijentalna, geografska i turistička celina, koja se sastoji od stambenih i kultnih objekata praistorijskih ljudi. Lepenske kuće su građene u sistemu triangulature, gde je položaj pojedinih elemenata – ulaza, ognjišta, žrtvenika – uvek strogo geometrijski određivan, tako da se dobijaju isti proporcijski odnosi bez obzira na veličinu objekta. Orijentacija njihovog specifičnog oblika zarubljenog kružnog isečka je ka istoku – monumentalnoj steni Treskavcu na drugoj strani Dunava.

Povod za izradu Projekta zaštite i prezentacije Lepenskog Vira bila je činjenica da se za jedno od najznačajnijih arheoloških otkrića u ovom delu Evrope nije ništa učinilo u periodu od četrdeset godina, a da je nalazište bilo zaštićeno tek privremenom drvenom konstrukcijom, uz neprimerene uslove za prijem posetilaca.

Objekat je izgrađen kao zaštitna konstrukcija dislociranog arheološkog nalazišta i predstavlja deo projekta uređenja zaštićenog područja. Položaj nalazišta, uz hendikep da je naselje sa obale Dunava izmešteno na 18 metara iznad Đerdapskog jezera, bio je osnovni ulazni podatak za projektovanje.

Dematerijalizacijom nosećih elemenata i pokrivača zaštitne konstrukcije, zadržavanjem vizura i osvetljavanjem punom dnevnom svetlošću, autori su pokušali da u što većoj meri zadrže utisak naselja na otvorenom prostoru. Silueta objekta prati nagib terena na kome je naselje (pri dislokaciji nalazišta, padina brda je zasečena i zaravnjena, a krovne površine danas „rekonstruišu“ prvobitnu padinu).

Ostaci praistorijskog sela nalaze se unutar objekta kao eksponat, ali su virtuelno na otvorenom prostoru, jer sve što deluje na čula posetioca sugeriše mu da je napolju (puna dnevna svetlost, vizure, reprodukovanje snimljenog cvrkuta ptica i šuma vetra i talasa). Posetilac tako ima priliku da rekonstruiše onu sliku i osećaj koji su pred prirodom imali praistorijski ljudi – unutra vidi praistorijsko naselje, a kroz opnu Dunav i velike zelene površine šume. Leksan je na krovnim površinama poluprovidan, predajući unutrašnjosti objekta svetlost boje oblačnog neba, dok je na fasadama potpuno transparentan, obezbeđujući sve vizure.

Omogućeno je kretanje oko nalazišta i njegovo sagledavanje sa svih tačaka obodne staze, kao i prilaz centralnom delu naselja. Boja konstrukcije kao paspartu ističe boju lesa i crvene podove konzerviranih lepenskih kuća.

Sistem trouglova, korišćen pri izgradnji lepenskih kuća pre osam hiljada godina, transponovan je u konstrukciju zaštitnog objekta – prostornu rešetku sastavljenu od istih takvih trouglova, samo što umesto drvenog skeleta i kože kao pokrivača danas imamo čeličnu konstrukciju i polikarbonatni pokrivač.

Noseća čelična konstrukcija se sastoji od šest glavnih nosača raspona do 50 metara, između kojih prostorna rešetka ukupne težine od oko 350 tona pokriva oko 3500m2 površine. Izgradnja i montaža morale su pritom biti izvedene bez narušavanja strogog rezervata prirode, na strmom terenu stešnjenom između magistralnog puta i Dunava, koje izvođač nije mogao koristiti za prilaz mehanizacije.

Autori su, pored objekta za zaštitu arheološkog nalazišta , projektovali i sav mobilijar, izgradili uz nalazište rekonstrukciju jedne lepenske kuće, i osmislili kompletan vizuelni identitet centra za posetioce. Sve to doprinelo je da Lepenski Vir bude proglašen za turistički prostor od strane Vlade Srbije, i da konačno dobije priliku da zaživi u skladu sa svojim značajem.

Priredio: Kosta Mijić
Faktografija
ObjekatCentar za posetioce Lepenski Vir
MestoĐerdapska klisura, selo Boljetin kod Donjeg Milanovca (Srbija)
ProgramObjekat za zaštitu arheološkog nalazišta i prijem posetilaca
Površina3.950 m2
Godina2011.
AutorMarija Jovin & Siniša Temerinski (Republički zavod za zaštitu spomenika kulture)
FotografijeRelja Ivanić





Uključi se u diskusiju
Dosadašnji komentari (1)

Ili se uloguj:


*Komentari se pregledaju pre objavljivanja


  • Dragan
    14.12.2013

    Kratak video o ovom projektu je moguće pogledati ovde